Franz Kafka, yayımlanmamış günlüklerinin, mektuplarının ve tamamlanmamış romanlarının ölümünden sonra yok edilmesini istemişti. Bu görevi en yakın arkadaşı Max Brod’a veren yazarın dileği yerine getirilmedi. Brod’un bu kararı, Kafka’nın bugün dünya edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak tanınmasının önünü açarken, yazarın özel hayatına ait metinlerin nasıl okunması gerektiği sorusunu da beraberinde getirdi.
Vintage Classics tarafından 15 Ekim’de yayımlanan The Sunny Side of Franz Kafka (Franz Kafka’nın Aydınlık Yüzü), yazarın mektuplarından Maria Moreira tarafından seçilen 240 sayfalık bir derleme sunuyor. Kafka’nın daha sıcak, neşeli, esprili ve cesaret verici yönlerini ortaya çıkaran kitap, onu alışılmış karamsar edebiyatçı imajının dışında ele alıyor. Yayınevinin tanıtımında Kafka, alışılmadık bir yaşam koçu olarak nitelendiriliyor. Kitabın sloganı ise yazarın mektuplarından alınan “Son bardak süt henüz içilmedi” ifadesi.
Max Brod’un Kararı Kafka Algısını Nasıl Şekillendirdi?
Kafka’nın edebiyat tarihindeki yerini belirleyen en önemli gelişmelerden biri, Max Brod’un arkadaşının vasiyetine karşı gelerek el yazmalarını koruması oldu. Ancak Brod’un rolü yalnızca metinleri kurtarmakla sınırlı değildi. Eserleri düzenledi, sıraladı, başlıklandırdı ve Kafka’nın biyografisini kaleme alarak onun edebiyat dünyasındaki imajının oluşmasına katkıda bulundu.
Bu süreçte Kafka, korku, kaygı ve yalnızlıkla kuşatılmış, dünyadan uzaklaşmış bir yazar olarak tanıtıldı. Zamanla bu portre o kadar güçlü hale geldi ki Kafka’nın adı, kendine özgü bir edebî ve psikolojik atmosferi tanımlayan sıfata dönüştü.
Oysa yazarın mektupları çok daha farklı bir kişiliğe işaret ediyor. Kafka, yazışmalarında mizahı, flörtöz tavrı ve şefkatiyle dikkat çekiyordu. Nitekim Brod’un aktardığı bir anekdota göre Kafka, Dava romanının açılış bölümünü arkadaşlarına ilk kez okuduğunda dinleyiciler kahkahalara boğulmuştu. Brod ise arkadaşının bu sahneleri mizahi bir niyetle yazmış olabileceğini kabul etmekte zorlanmıştı.
Kafka’nın Mektupları Özel Hayatının Bir Parçasıydı
The Sunny Side of Franz Kafka, yazarın farklı dönemlerde kaleme aldığı özel yazışmalardan seçilmiş bölümleri bir araya getiriyor. Kafka’nın Felice Bauer ile iki kez başlayıp sona eren nişanlılık süreci boyunca yazdığı yoğun mektuplar, Milena Jesenská ile yazışmaları, kız kardeşi Ottla’ya ve hayatının son döneminde yanında bulunan Dora Diamant’a gönderdiği mektuplar bu mirasın önemli parçalarını oluşturuyor.
Ancak bu metinlerin hiçbiri kamuoyuna sunulmak amacıyla yazılmamıştı. Dolayısıyla özel yazışmalardan seçilen umut verici ve teselli edici pasajların bir araya getirilmesi, Kafka’nın kişisel sınırları ve yazarın kendi eserleri üzerindeki iradesi konusunda yeni bir tartışma yaratıyor.
Kitabın editörü Maria Moreira, teoloji eğitimi almış ve uzun yıllar demans hastalarına yönelik bakım alanında çalışmış bir isim. Moreira, yayınevlerinin ilgisini çekmeden önce Kafka’nın mektuplarından seçtiği bu içeriklerle 150 binden fazla kişilik bir takipçi kitlesine ulaşmıştı.
Bu açıdan kitap, yalnızca Kafka’nın bilinmeyen yönlerini ortaya çıkarmayı değil, aynı zamanda onun metinlerinin farklı dönemlerde başkaları tarafından nasıl yeniden yorumlandığını da gündeme getiriyor.
Kayıp Oyuncak Bebek Mektuplarının Gerçekliği
Kafka’nın şefkatli ve çocuklara duyarlı kişiliğini anlatan en çok paylaşılan hikâyelerden biri, Berlin’de kaybolan bir oyuncak bebekle ilgili.
Anlatıya göre Kafka, bir parkta oyuncak bebeğini kaybederek üzülen küçük bir kız çocuğuyla karşılaşmış ve onu teselli etmek için üç hafta boyunca bebeğin ağzından mektuplar yazmıştı. Bu mektuplarda oyuncak bebeğin yolculukları ve yeni yaşamı anlatılıyordu.
Ancak söz konusu mektuplar bugüne kadar bulunamadı. Hikâye, Kafka’nın son döneminde yanında bulunan Dora Diamant’ın 1950’lerin başında çevirmen Marthe Robert’a anlattığı bir anıya dayanıyor. Anlatı ilk olarak 1982’de bir biyografide yer aldı, 1984’te ise basılı olarak yayımlandı.
2001 yılında hikâyenin doğruluğunu araştıran bir akademisyen, anlatıyı destekleyecek herhangi bir belgeye ulaşamadı. Buna rağmen Diamant’ın böyle bir hikâyeyi uydurmuş olmasının düşük bir ihtimal olduğunu değerlendirerek anlatının inandırıcılığını koruduğunu belirtti. Hikâyenin farklı versiyonlarında ise kaybolan bebeğin yerine yenisinin verilip verilmediği konusunda da tutarsızlıklar bulunuyor.
Kafka’nın Mirası Hâlâ Başkalarının Yorumlarıyla Şekilleniyor
The Sunny Side of Franz Kafka, yazarın bugüne kadar alışılmış karanlık ve karamsar imajının dışında kalan yönlerini görünür kılıyor. Ancak bu yeni portre, Kafka’nın gerçek kişiliğini bütünüyle ortaya koyduğu iddiasından çok, onun mirasının nasıl şekillendirildiğine ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası olarak değerlendiriliyor.
Yayımlanmamış metinlerinin yakılmasını isteyen bir yazarın, ölümünden bir asır sonra hâlâ başkalarının seçimleri ve yorumları üzerinden yeniden inşa edilmesi dikkat çekici bir çelişki oluşturuyor.
Kafka’nın mektupları kuşkusuz ona ait. Ancak bu mektupların hangi bölümlerinin seçileceği, nasıl sunulacağı ve okurlara hangi duyguyu vermek amacıyla yayımlanacağı başkalarının kararına bağlı. Bu nedenle kitabın ortaya çıkardığı temel soru, Kafka’nın yalnızca aydınlık yüzünü keşfetmek değil, bir yazarın özel yazışmalarının ve edebî mirasının kime ait olduğu meselesini yeniden düşünmek.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.