Yunus Emre'nin şiirlerini içeren ve uzun yıllardır varlığı bilinmesine rağmen kendisine ulaşılamayan bir Divan nüshası, yapılan araştırmalar sonucunda ortaya çıkarıldı. “Türk Yurdu Nüshası” adı verilen yazmada Yunus Emre'ye atfedilen 113 ilahinin yanı sıra Âşık Paşa, Said Emre ve Kaygusuz Abdal'a ait 12 şiir bulunuyor. Ancak nüshadaki şiirlerin yalnızca 9'u mevcut Yunus Emre Divanı nüshalarında yer almıyor. Bu şiirlerin Yunus Emre'ye aidiyeti ise henüz bilimsel olarak kesinlik kazanmış değil.
1966'da Verilen İpucu, Yıllar Sonra Sonuç Verdi
Yunus Emre Divanı'nın bugüne kadar bilinmeyen bir nüshası olarak gündeme gelen yazmanın izleri, 1966 yılında yayımlanan bir söyleşiye kadar uzanıyor. Türk Yurdu dergisinde ünlü sahaf Raif Yelkenci ile yapılan mülakatta, dağınık halde bulunan Yunus Emre şiirlerinden söz ediliyor ve söz konusu yazmaya ait bir görsele yer veriliyordu.
Prof. Dr. M. Fatih Köksal, bu ipuçlarından hareketle nüshayı tespit ederek 2025 yılında düzenlediği bir bildiriyle akademi dünyasına duyurdu. Prof. Dr. Güler Doğan Averbek de Yunus Emre üzerine yürüttüğü çalışmalar sırasında Raif Yelkenci'nin evrakını incelerken yazmanın izini sürdü ve bunun uzun zamandır aranan nüsha olduğunu belirledi.
Sayfalarda bulunan “Yunus Emre fermâyed” başlıkları da araştırmacıların çalışmasına yardımcı oldu. Eksik kataloglama nedeniyle bugüne kadar ortaya çıkarılamayan yazma, sahaf Mevlüt Ceylan'ın da katkılarıyla Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi'ne kazandırıldı.
Yazmada 125 Şiir Bulunuyor
“Türk Yurdu Nüshası” adı verilen yazmada toplam 125 şiir yer alıyor. Bunların 113'ü Yunus mahlasıyla kayıtlı ilahilerden oluşurken, 12 şiir Âşık Paşa, Said Emre ve Kaygusuz Abdal'a ait.
Ancak bu 113 şiirin tamamının yeni bulunduğu yönündeki değerlendirmeler gerçeği yansıtmıyor. Yunus Emre'ye atfedilen şiirlerin 104'ü, mevcut Divan nüshalarında zaten bulunuyor. İlk kez karşılaşılan şiir sayısı ise yalnızca 9.
Daha önce bilinen 104 şiir de araştırmacılar açısından önemli bir kaynak niteliği taşıyor. Bu metinler, diğer yazmalardaki farklı okumaların karşılaştırılması ve Yunus Emre Divanı'nın daha sağlıklı bir eleştirel metninin hazırlanması bakımından değer taşıyor.
Dokuz Şiirin Yunus Emre'ye Aidiyeti Henüz Kesinleşmedi
Yazmada ilk kez karşılaşılan 9 şiirin Yunus Emre'ye ait olup olmadığı ise araştırılması gereken önemli bir konu olarak öne çıkıyor.
Bir şiirin yazmada Yunus mahlasıyla kayıtlı olması, tek başına onun 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın başında yaşamış Yunus Emre tarafından yazıldığını kanıtlamıyor. Yunus mahlasını kullanan farklı dervişlerin bulunması ve şiirlerin yüzyıllar boyunca çeşitli cönk ve mecmualarda birbirine karışması, aidiyet meselesini daha da karmaşık hale getiriyor.
Bu nedenle dokuz şiirin dil, üslup, gramer ve dönem özellikleri bakımından incelenmesi gerekiyor. Yazmanın hangi yüzyılda istinsah edildiği ve şiirlerin tarihsel bağlamı da yapılacak değerlendirmelerde belirleyici olacak.
Eski Bir İlahi Yeni Keşif Gibi Paylaşıldı
Yazmanın ortaya çıkmasının ardından sosyal medyada paylaşılan bazı örnekler de yanlış anlaşılmalara yol açtı. Özellikle “Ben bunda seyr iderken aceb sırra irdüm ahi” mısraıyla başlayan ilahi, yeni bulunan dokuz şiirden biriymiş gibi algılandı.
Oysa söz konusu şiir, Yunus Emre Divanı'nda “Ben bende seyr ideriken” başlangıcıyla bilinen ve Mustafa Tatcı'nın Divan neşrinde 370 numarayla yer alan meşhur ilahiydi. Dolayısıyla şiirin kendisi yeni değildi; yalnızca farklı bir yazma nüshasındaki okunuş biçimi yeniden gündeme gelmişti.
Şiirdeki “bende” yerine “bunda” okunması ve bazı mısralardaki farklı ifadeler de başka yazma nüshalarında ve önceki yayınlarda karşılaşılan varyantlar arasında bulunuyor.
Bu örnek, yeni bir yazma nüshasının bulunmasıyla daha önce bilinmeyen bir şiirin keşfedilmesi arasındaki farkı ortaya koyuyor. Bir ilahinin yeni bir nüshada yer alması, onun ilk kez keşfedildiği anlamına gelmiyor.
Yunus Emre Divanı'nın Yeni Nüshaları İlk Kez Bulunmuyor
Türk Yurdu Nüshası'nın keşfi önemli olmakla birlikte, Yunus Emre araştırmalarında bu tür gelişmeler ilk kez yaşanmıyor. Bugün araştırmacıların bildiği otuzdan fazla, bazı akademisyenlerin değerlendirmelerine göre ise elliye yakın Yunus Emre Divanı nüshası bulunuyor.
Nitekim 2018 yılında 15 yeni ilahi ortaya çıkarılmış, daha yakın dönemde ise Millet Kütüphanesi'ndeki Ali Emiri nüshasında üç yeni ilahi tespit edilmişti.
2021 yılında Vatikan'da yeni bir Divan nüshasının bulunduğu yönündeki haberler de büyük ilgi uyandırmış, ancak akademisyenler söz konusu nüshanın yaklaşık 50 yıldır bilindiğine dikkat çekmişti.
Bu örnekler, Yunus Emre külliyatına ilişkin araştırmaların devam ettiğini ve yeni yazmaların edebiyat tarihine önemli katkılar sunabileceğini gösteriyor.
Yazmanın Kitap Olarak Yayımlanması Bekleniyor
Prof. Dr. Güler Doğan Averbek, doktora öğrencileriyle birlikte Türk Yurdu Nüshası'nı yayına hazırladı. Prof. Dr. M. Fatih Köksal da nüshayı, üzerinde çalıştığı Yunus Emre Divanı eleştirel metninde diğer yedi yazmayla birlikte değerlendirdi.
Çalışmanın kitap olarak yayımlanması bekleniyor. Eserin basılmasıyla birlikte yazmanın fiziksel özellikleri, istinsah tarihi, metin farklılıkları ve ilk kez karşılaşılan dokuz şiirin aidiyeti konusunda daha kapsamlı değerlendirmeler yapılabilecek.
Türk Yurdu Nüshası'nın en önemli yönü, 113 yeni Yunus Emre şiiri ortaya çıkarması değil, uzun süredir izleri bilinen ancak kendisine ulaşılamayan bir yazmanın kurtarılarak Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi'ne kazandırılması.
Yazmanın bilimsel yöntemlerle incelenmesi, güvenilir biçimde yayımlanması ve dijital kopyalarının araştırmacıların erişimine açılması, keşfin edebiyat tarihi açısından gerçek değerini ortaya koyacak.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.