Bir yazar için yapay zekâ kullandığını açıklamak artık yalnızca hangi aracı tercih ettiğini söylemek anlamına gelmeyebiliyor. Bazen bu açıklama, sanki bir hatayı ya da etik bir ihlali itiraf etmek gibi algılanıyor.
Yapay zekâdan fikir üretmek, bir hikâyenin kurgusunu sınamak veya sorunlu bir paragrafı geliştirmek için yardım aldığını söyleyen bir yazarın karşısına hemen şu soru çıkabiliyor: “Peki kitabın ne kadarı gerçekten sana ait?”
Yayıncılık dünyasının bu soruyla yüzleşmesi gerekiyor. Ancak tartışmanın dili giderek fazla basitleşiyor. Bir yazarın araştırma yaparken yapay zekâdan soru önerileri istemesiyle bir bölümün tamamını yapay zekâya yazdırması aynı şey değil. Bir romancının metnindeki zaman çizelgesi hatalarını bulmak için bir araç kullanması ise bambaşka bir kullanım biçimi.
Buna rağmen bütün bu örnekler çoğu zaman tek bir ifadeyle tanımlanıyor: “Yapay zekâ kullandı.”
Sorun da tam burada başlıyor.
Çünkü yapay zekâ kullanımının başlı başına bir şüphe nedeni haline gelmesi, yazarları kullandıkları araçlar konusunda daha az açık olmaya teşvik edebilir.
“Yapay zekâ kullanmak” ne anlama geliyor?
Yayıncılık sektörünün öncelikle daha ayrıntılı bir terminolojiye ihtiyacı var.
Bir yazar yapay zekâyı araştırmalarını düzenlemek, olay örgüsündeki mantık sorunlarını görmek, bir karakterin davranışlarının tutarlı olup olmadığını sorgulamak veya metindeki tekrarları tespit etmek için kullanabilir.
Başka bir yazar ise yazdığı paragrafları yeniden düzenlemesi için aynı teknolojiden yardım alabilir. Bir başkası ise binlerce kelimelik bir metni doğrudan yapay zekâya ürettirip sonrasında yalnızca bazı bölümlerini değiştirebilir.
Bu üç yaklaşımı aynı kategoriye koymak, aslında tartışılması gereken asıl konuyu görünmez hale getiriyor.
Yayıncıların ve akademik kurumların politikaları da bu ayrımın ne kadar karmaşık olduğunu gösteriyor. NYU Press, belirli koşullar altında yapay zekâ destekli araştırma, beyin fırtınası ve düzenleme kullanımına izin verirken yapay zekâ tarafından üretilen metinlerin kullanımı konusunda daha katı kurallar uyguluyor. Oxford Academic, kitap hazırlama sürecinde üretken yapay zekâ kullanımının açıklanmasını talep ediyor. Elsevier ise temel yazım ve dilbilgisi desteğiyle daha kapsamlı üretken yapay zekâ müdahalelerini birbirinden ayırıyor.
Yani yayıncılığın karşı karşıya olduğu mesele tek bir “Yapay zekâ kullanıldı mı?” sorusundan ibaret değil. Asıl konu, yapay zekânın üretim sürecine ne ölçüde dahil olduğu.
Şüphe, yazarlığın bir parçası haline geldiğinde
Bu belirsizlik artık daha ciddi sonuçlar da doğuruyor.
Haiti-Kanadalı romancı Thélyson Orélien etrafında yaşanan tartışma bunun dikkat çekici örneklerinden biri oldu. Orélien’in C'était ça ou mourir adlı romanı Prix du Roman Fnac ödülünü kazanmasının ardından, eser hakkında yapay zekâ kullanımı ve intihal iddiaları gündeme geldi.
Orélien, romanını yazarken yapay zekâ kullanmadığını söyledi. Ardından Académie Goncourt, yapay zekâ analizleri ve intihal iddialarının da dahil olduğu çeşitli endişeleri gerekçe göstererek eseri değerlendirme sürecinden çıkardı.
Olayın dikkat çeken başka bir boyutu ise yapay zekâ tespit araçlarının birbirleriyle aynı sonuçları vermemesi oldu. Farklı sistemlerin Orélien’in metni hakkında farklı değerlendirmeler yaptığı bildirildi.
Yazar ise şüpheli bulunan bazı özelliklerin, özellikle tekrarlar ve belirli anlatım ritimlerinin, Haiti ve Karayipler'deki dilsel geleneklerle bağlantılı olduğunu savundu.
Bu tartışmanın belirli bir kitap hakkında nasıl sonuçlanacağı ayrı bir mesele. Fakat ortaya çıkan daha geniş sorun açık: Yazılı bir metnin insan tarafından mı yoksa yapay zekâ tarafından mı üretildiğini belirlemeye yönelik teknolojiler yaygınlaştıkça, yazarlar da eserleri üzerinden yeni bir denetim biçimiyle karşı karşıya kalıyor.
Şeffaflık korkuyla sağlanamaz
Okurun, satın aldığı ve bir yazarın adıyla yayımlanan bir kitabın ne ölçüde makine tarafından üretildiğini bilmek istemesi anlaşılabilir. Yayıncıların da telif, özgünlük ve sorumluluk konusunda kaygıları bulunuyor.
Ancak şeffaflık, yalnızca “Yapay zekâ kullandınız mı?” sorusunun sorulduğu bir kutucuğa indirgenmemeli.
İki romancı düşünelim.
İlk yazar üç yıl boyunca romanı üzerinde çalışıyor ve zaman zaman yapay zekâdan olay örgüsündeki açıkları bulmasını istiyor. İkinci yazar ise romanının büyük bölümünü yapay zekâya yazdırıyor ve ortaya çıkan metni daha sonra düzenliyor.
Teknik olarak ikisi de yapay zekâ kullanmış durumda. Ancak yaratıcı süreç açısından aralarındaki fark oldukça büyük.
Bu nedenle yayıncılığın daha doğru sorular sorması gerekiyor:
- Yapay zekâ sürece tam olarak ne kattı?
- Yazım sürecinin hangi aşamasında kullanıldı?
- Yazarın düşünmesini destekleyen bir araç mıydı?
- Yazarın kendi yazdığı metni değiştirdi mi?
- Yoksa metnin kendisini mi üretti?
Çünkü yapay zekâ kullandığını söylemek otomatik olarak yazarlık konusunda şüphe uyandırmaya başlarsa, yazarların bu konuda dürüst davranmak için giderek daha az nedeni kalır.
Sonunda ortaya çıkabilecek en büyük sorun da bu olabilir: Şeffaflık talep eden bir sistem, açıklama yapmayı riskli hale getirirse insanlar gerçeği paylaşmak yerine susmayı tercih edebilir.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.