Yapay zekâ desteğiyle hazırlanan edebî eserleri ödüllendirmek amacıyla Fransa’da yeni bir edebiyat ödülü duyuruldu. Prix Pascal de Littérature IA adı verilen ödül, edebiyat dünyasında yapay zekâ kullanımına ilişkin tartışmaların yoğunlaştığı bir dönemde ortaya çıktı. Özellikle prestijli edebiyat ödüllerine aday gösterilen eserlerde yapay zekâdan yararlanıldığına yönelik iddialar gündemdeyken yapılan duyuru, yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi.
Ödülün amacı, yazarlarla yapay zekâ araçları arasındaki iş birliğini açıkça kabul eden ve bu süreci şeffaf biçimde ortaya koyan eserleri desteklemek. Ancak girişim, yaratıcı üretimde insan emeğinin sınırları ve yapay zekânın edebiyattaki yeri konusunda farklı görüşleri de beraberinde getiriyor.
Fransız edebiyatında yapay zekâ tartışması
Yeni ödülün duyurusu, son haftalarda Fransız edebiyat çevrelerinde yaşanan tartışmaların ardından geldi. Eylül ayından bu yana Kanadalı-Haitili yazar hakkında, C’était ça ou mourir adlı romanında yapay zekâdan kapsamlı biçimde yararlandığı yönünde iddialar gündeme gelmişti.
Yazarın Kanadalı yayınevi, kitabın hazırlanmasında yapay zekâ kullanıldığını doğrulayarak yazarla yollarını ayırdı. İddiaları reddetmeyi sürdüren yazar ise tarihsel araştırmalar sırasında dış kaynaklardan ve çeşitli araçlardan yararlandığını savundu.
Yazar, Libération gazetesinden Rachid Laïreche ile yaptığı görüşmede, kitabı kendisinin yazdığını vurgulayarak kullandığı araçların rolünü çeviri sürecinde kullanılan teknolojilere benzetti. Yaşananlar, yapay zekâdan yararlanmak ile bir eserin yazarlığını üstlenmek arasındaki sınırın nasıl belirleneceği sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
Tartışmaların, Fransa'nın en tanınmış edebiyat ödüllerinden Prix Goncourt'un finalistleriyle ilgili yapay zekâ iddialarının da konuşulduğu bir döneme denk gelmesi, yeni ödülün duyurusunu daha dikkat çekici hale getirdi.
Prix Pascal yapay zekâ kullanımını açıkça teşvik ediyor
Prix Pascal de Littérature IA, yapay zekâ kullanımını gizlenmesi gereken bir unsur olarak görmek yerine, yaratıcı sürecin açıkça beyan edilmesini temel alıyor. Ödülün internet sitesinde yapay zekânın yazı atölyelerinden taslak hazırlama süreçlerine kadar edebiyat dünyasında zaten kullanılmaya başlandığı belirtiliyor.
Organizatörlerin temel sorusu ise şu: Bir yazar ile makinenin birlikte çalışması sonucunda ortaya çıkan eserin edebî niteliği nasıl değerlendirilmeli?
Başvuru sahiplerinden hem bir taslak metin hem de eser hazırlanırken hangi yapay zekâ araçlarından, ne ölçüde yararlanıldığını açıklayan teknik bir dosya sunmaları isteniyor. ChatGPT, Claude, Gemini ve LLaMA gibi büyük dil modellerinin kullanımına izin veriliyor.
Ödülün yaklaşımı, yapay zekâ tespit araçlarının sonuçlarına dayanarak yazarları suçlamak yerine, kullanılan teknolojilerin açıkça belirtilmesini esas alıyor. Organizatörler, amaçlarının bir teknoloji yarışması düzenlemek değil, edebiyatta yapay zekâ kullanımını şeffaflık ve ortak üretim çerçevesinde tartışmaya açmak olduğunu belirtiyor.
Ödül kimlere açık olacak?
Girişimin arkasında teknoloji ve iş dünyasından üç isim bulunuyor: Philippe Rodriguez, Albin Serviant ve Gilles Mentré. Kurucular, ödülün herhangi bir yayıneviyle çalışma şartı aranmaksızın, dünyanın neresinde yaşarsa yaşasın Fransızca yazan herkese açık olacağını açıkladı.
Jürinin henüz yayımlanmamış, özgün ve düşündürücü eserleri değerlendirmesi bekleniyor. Organizasyon tarafından yapılan duyuruya göre, beş kişiden oluşacak jürinin üyeleri ay sonuna doğru açıklanacak. 2026 ödülünün kazananı ise aralık ayının ortasında belli olacak.
Ödül kapsamında doğrudan para verilmeyecek. Bunun yerine kazanan eserin yayımlanma sürecine destek sağlanması planlanıyor. Böylece girişim, yapay zekâ destekli edebî çalışmaların okurlara ulaşmasını kolaylaştırmayı hedefliyor.
Yapay zekâya karşı yükselen itirazların ortasında yeni girişim
Prix Pascal'ın duyurulması, yaratıcı sektörlerde yapay zekâ kullanımına ilişkin kaygıların arttığı bir döneme rastlıyor. Yazarlar ve diğer yaratıcı meslek gruplarının bir bölümü, eserlerinin izin alınmadan yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılmasına karşı çıkarken telif haklarının korunması ve daha açık kurallar oluşturulması çağrısında bulunuyor.
Fransız hukukunda edebî eserlerin hazırlanmasında yapay zekâ kullanılmasını doğrudan düzenleyen kapsamlı bir çerçevenin bulunmaması da tartışmanın önemli boyutlarından biri. Bununla birlikte, yapay zekâ kullanımının genel olarak yasaklanmamış olması, telif hakkı ve eser sahipliğiyle ilgili diğer hukuki meseleleri ortadan kaldırmıyor.
Bu açıdan Prix Pascal, yalnızca yeni bir edebiyat ödülü değil, aynı zamanda insan ve makine iş birliğinin edebî üretimde nasıl bir yere sahip olabileceğine ilişkin yaklaşımın da bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Blaise Pascal'ın adı neden seçildi?
Ödüle adını veren Blaise Pascal, matematikçi, filozof ve mucit kimlikleriyle tanınıyor. Organizasyonun açıklamasında Pascal'ın mekanik aygıtlar konusundaki çalışmaları ile dil ve düşünceye ilişkin yaklaşımı arasında bağlantı kuruluyor.
Ödülün internet sitesinde Pascal'ın özgünlük üzerine sözlerinden birine de yer veriliyor. Söz, kabaca, insanın düşünsel kapasitesi arttıkça karşılaştığı özgün insanların sayısını da daha fazla fark ettiği düşüncesini ifade ediyor.
Bu tercih, organizatörlerin teknoloji ile edebiyat arasında bir karşıtlık kurmak yerine, ikisinin birlikte nasıl yeni üretim biçimleri ortaya çıkarabileceğini araştırma iddiasını yansıtıyor.
Prix Pascal'ın ilk kazananının aralık ayında açıklanmasıyla birlikte, bu yaklaşımın edebiyat çevrelerinde nasıl karşılanacağı daha net görülecek. Ödülün uzun vadeli etkisi ise yalnızca yapay zekâ ile yazılmış eserlerin kabul görmesine değil, yazarlık, özgünlük ve insan emeğinin edebiyattaki anlamına ilişkin tartışmaların nasıl şekilleneceğine de bağlı olacak.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.