Amerikalı insan hakları savunucusu Malcolm X’in hayatını anlattığı ve ölümünden sonra yayımlanan ünlü otobiyografisi, aradan geçen yıllara rağmen yeni tartışmaların odağında. 29 Ekim 1965’te, Malcolm X’in suikasta uğramasından sekiz ay sonra yayımlanan The Autobiography of Malcolm X, siyasi edebiyatın önemli eserlerinden biri haline geldi. Ancak kitabın ilk taslaklarında yer alan ve yayımlanan baskıya dahil edilmeyen bir bölüm, uzun yıllar boyunca kamuoyunun erişimine kapalı kaldı.
The Negro başlığını taşıyan bu bölüm, 2018 yılında yeniden gün yüzüne çıktı. Bulunan el yazmaları ve daktilo edilmiş taslaklar, Malcolm X’in kitabı nasıl kurgulamak istediğine ve ölümünün ardından otobiyografinin hangi süreçlerden geçerek yayımlandığına ilişkin önemli ayrıntılar ortaya koydu.
Kayıp Bölüm Harlem’de Yeniden Ortaya Çıktı
Kayıp metnin yeniden keşfedilmesi, New York Halk Kütüphanesi bünyesinde faaliyet gösteren Schomburg Siyah Kültür Araştırmaları Merkezi'nin Malcolm X'e ait bazı el yazmalarını açık artırmayla satın almasıyla mümkün oldu.
Arşive kazandırılan belgeler arasında The Negro başlıklı, daha önce yayımlanmamış 25 sayfalık daktilo metni, el yazısıyla alınmış notlar ve Malcolm X ile gazeteci Alex Haley'nin düzeltmelerini içeren taslak sayfalar bulunuyordu.
Belgeler, uzun yıllar Alex Haley'nin mirasçılarına ait koleksiyonda kaldı. 1992 yılında satılan el yazmaları, daha sonra özel koleksiyonlarda muhafaza edildi. Böylece Malcolm X'in otobiyografisinin yayımlanmayan bölümü, yarım yüzyılı aşkın süre boyunca geniş okuyucu kitlesinden uzak kaldı.
Kütüphanenin katalog kayıtlarında kayıp bölümün iki farklı versiyonu yer alıyor. Bunlardan biri yoğun düzeltmeler içeren 45 sayfalık taslak, diğeri ise daha temiz bir metin halinde hazırlanmış 25 sayfalık daktilo nüshası.
The Negro Bölümü Malcolm X’in Siyasi Düşüncesini Yansıtıyor
The Negro başlıklı metin, otobiyografinin diğer bölümlerinden farklı bir yapıya sahip. Geleneksel anlamda kişisel anılara dayanan bir anlatı sunmak yerine ırkçılık, beyaz üstünlükçülüğü ve bunların siyah Amerikalıların kimliği üzerindeki psikolojik etkilerine odaklanıyor.
1963 yılına ait olduğu düşünülen bölümde Malcolm X, ırk ayrımcılığının yalnızca toplumsal ve siyasi sonuçlarını değil, bireylerin kendilerini algılama biçimleri üzerindeki etkilerini de ele alıyor.
Metin, siyah Amerikalıları ırkçı baskının kimlikleri ve toplumsal konumları üzerindeki etkileriyle yüzleşmeye çağıran sert bir yaklaşım içeriyor. Malcolm X'in o dönemki siyasi düşüncelerini ve Nation of Islam hareketiyle ilişkisini anlamak açısından da önemli bir kaynak niteliği taşıyor.
Ancak bölümün yazıldığı dönemin koşullarını göz önünde bulundurmak gerekiyor. Malcolm X, 1964 yılında Nation of Islam hareketinden ayrıldıktan sonra Mekke'ye gitti. Bu yolculuk, ırk, din ve toplumsal dayanışma konularındaki düşüncelerinin önemli ölçüde genişlemesine katkıda bulundu.
Dolayısıyla 1963 yılında kaleme alındığı düşünülen bir metin, Malcolm X'in hayatının son dönemindeki düşüncelerinin tamamını temsil etmiyor. Aksine, siyasi dönüşümünün belirli bir aşamasını yansıtıyor.
Malcolm X ve Alex Haley Arasındaki Anlatım Farkı
Otobiyografinin ortaya çıkış sürecinde Malcolm X ile gazeteci ve yazar Alex Haley arasındaki iş birliği belirleyici bir rol oynadı. İkili, 1963 yılında birlikte çalışmaya başladı ancak kitabın nasıl bir anlatı üzerine kurulacağı konusunda zaman zaman farklı görüşler ortaya koydu.
Malcolm X, başlangıçta siyasi düşüncelerini, Nation of Islam hareketindeki deneyimlerini ve ırkçılığa yönelik eleştirilerini ön plana çıkarmak istiyordu. Alex Haley ise okuyucuların Malcolm X'i daha yakından tanıyabilmesi için kişisel yaşam öyküsüne ve çocukluk deneyimlerine ağırlık verilmesini savunuyordu.
Bu farklı yaklaşım, kitabın son halinin şekillenmesinde etkili oldu.
Tarihçi Garrett Felber, başlangıçta planlanan eserin bugün bilinen otobiyografiden çok daha politik bir yapıya sahip olduğunu savunuyor. Felber'e göre ilk tasarımda bölümlerin bir kısmı kişisel anılardan ziyade Malcolm X'in konuşmalarını andıran siyasi metinler şeklinde hazırlanmıştı.
Günümüze ulaşan taslaklar, iki isim arasındaki yaratıcı farklılıkları ve kitabın hazırlanma sürecindeki değişiklikleri gözler önüne seriyor. Bununla birlikte The Negro bölümünün nihai kitaptan neden çıkarıldığı kesin olarak bilinmiyor.
Malcolm X Kitabın Son Halini Göremedi
Otobiyografinin yayımlanma süreci, Malcolm X'in 21 Şubat 1965 tarihinde uğradığı suikast nedeniyle tamamlanamadan kaldı. Malcolm X, kitabın son halini inceleyip onaylama fırsatı bulamadan hayatını kaybetti.
İlk yayınevi Doubleday'in projeden çekilmesinin ardından eser, Grove Press tarafından yayımlandı. 29 Ekim 1965 tarihinde okuyucularla buluşan kitap, kısa sürede Amerikan siyasi düşünce ve edebiyat tarihinde önemli bir yer edindi.
Ancak yazarın ölümünden sonra tamamlanan bu yayın süreci, otobiyografinin hangi bölümlerinin korunacağı ve anlatının nasıl şekillendirileceği konusunda farklı soruları da beraberinde getirdi.
Kayıp bölümün ortaya çıkması, kitabın yayımlanmayan taslaklarının ve Malcolm X'in başlangıçta hedeflediği anlatının yeniden değerlendirilmesini sağladı.
Kayıp Sayfalar Malcolm X’in Mirasına Yeni Bir Bakış Sunuyor
The Negro bölümünün bulunması, The Autobiography of Malcolm X eserinin tarihsel önemini azaltmaktan ziyade daha kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanıyor.
Arşiv belgeleri, ünlü bir otobiyografinin yalnızca yazarının düşüncelerinden değil, editoryal tercihlerden, ortak çalışmalardan ve yayın sürecindeki kararlardan da etkilendiğini gösteriyor.
Malcolm X'in siyasi görüşlerinin zaman içinde değişmesi de bu belgelerin önemini artırıyor. Kitapta yer almayan bölüm, onun düşünsel gelişiminin belirli bir dönemine ışık tutarken yayımlanan otobiyografinin nasıl şekillendiğine ilişkin yeni sorular ortaya çıkarıyor.
Aradan geçen onlarca yıla rağmen bu keşfin en önemli yönü, Malcolm X'in hayatına ilişkin bilinen anlatının tamamlanmış ve değişmez bir hikâye olmadığını göstermesi. Bazen bir kitabın en dikkat çekici ayrıntıları, okuyucuların gördüğü sayfalarda değil, yayımlanmadan geride bırakılan metinlerde saklı kalabiliyor.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.