Rusya’da, Nikolay Gogol’ün klasik eseri Ölü Canların devamı olarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanan Ölü Canlar. İkinci Cilt. Yeniden Doğuş adlı roman okurlarla buluştu. Sber’in 185. kuruluş yıl dönümüne ithaf edilen proje, yazarın yarım kalan eserini günümüz teknolojisiyle yeniden ele alıyor.
Romanın hazırlanmasında Rusya merkezli yapay zekâ modeli GigaChat kullanıldı. Projede yapay zekâ geliştiricilerinin yanı sıra tarihçiler, edebiyat araştırmacıları, dilbilimciler ve mühendisler de görev aldı. Çalışmanın temel amacı, Gogol’ün edebî üslubunu ve anlatım özelliklerini temel alarak romanın devamı niteliğinde yeni bir metin oluşturmak oldu.
Gogol’ün yaktığı el yazmasının ardından yeni bir devam
Rus edebiyatının önemli eserlerinden Ölü Canların ikinci cildi, Gogol’ün 24 Şubat 1852 gecesi el yazmasını yakması nedeniyle tamamlanmamıştı. Bu olay, edebiyat tarihinin en çok tartışılan kayıp metinlerinden biri olarak anılıyor.
Yeni projede ise Gogol’ün bıraktığı boşluk yapay zekâ yardımıyla doldurulmaya çalışıldı. GigaChat’in eğitimi için yazarın yayımlanmış eserleri, mektupları, taslakları ve not defterlerinden yararlanıldı. Ayrıca aynı dönemde yaşamış diğer yazarların eserleri de çalışmaya dâhil edildi.
Sber, yayımlanan metnin Gogol tarafından yazılmadığının altını çiziyor. Kitap, özgün bir Gogol eseri olarak değil, yazarın anlatım ilkeleri ve edebî üslubu doğrultusunda yapay zekâ tarafından oluşturulmuş yeni bir çalışma olarak sunuluyor.
Yapay zekânın metni 11 farklı ölçütle incelendi
Projenin hazırlık sürecinde yalnızca yapay zekânın metin üretme kapasitesine güvenilmedi. Ortaya çıkan romanı değerlendirmek amacıyla kelime çeşitliliği, sözdizimi, grotesk anlatım unsurları, diyalogların yapısı ve anlatıcı kullanımı gibi özellikleri kapsayan 11 ölçütlü bir değerlendirme sistemi geliştirildi.
Romanın her bölümü uzmanlar tarafından incelendi. Bu kontroller sırasında metnin Gogol’ün özgün eserlerinden doğrudan alınmış parçalarla oluşturulmadığı da değerlendirildi.
Bir yıldan uzun süren çalışma, yapay zekâ ile edebiyat uzmanlığını aynı projede buluşturdu. Böylece amaç yalnızca yeni bir hikâye yazmak değil, Gogol’ün anlatı dünyasına mümkün olduğunca yakın bir metin ortaya çıkarmak oldu.
Kitapta Gogol’ün dönemine uygun 21 illüstrasyon da var
Proje, metin üretimiyle sınırlı kalmadı. GigaChat, Ölü Canların ilk cildini resimleyen Aleksandr Agin’in sanat üslubunu temel alarak kitap için 21 illüstrasyon hazırladı.
Roman, SMM-Retail yayınevi tarafından 7 bin 600 adet basıldı. Eser, klasik edebiyatın yapay zekâ aracılığıyla yeniden yorumlanması konusunda Rusya’da gerçekleştirilen dikkat çekici projelerden biri olarak öne çıkıyor.
Gogol’ün yarım bıraktığı romanın bu yeni devamı, yapay zekânın edebiyat alanındaki olanaklarını gündeme getirirken bir soruyu da beraberinde getiriyor: Bir yazarın üslubunu taklit ederek yeni bir eser oluşturmak mümkün olsa da ortaya çıkan metin, özgün yazarın edebî mirasının neresinde duruyor?
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.