Yazar Elif Şafak, The Guardian’a verdiği söyleşide yeni romanı In One Brief Moment All Eternity’yi, yazarlık sürecinde yaşadığı yaratıcı tıkanmayı ve edebiyatın krizlerle dolu bir dünyadaki yerini anlattı. Savaşların, iklim krizinin, şiddetin ve yapay zekânın yarattığı belirsizliklerin gündelik hayatı kuşattığı bir dönemde Şafak, hikâye anlatıcılığının insanları bir araya getiren gücüne dikkat çekti.
17 Ekim’de yayımlanan söyleşide yazar, kişisel kaygılarından yola çıkarak edebiyatın toplumsal işlevine uzanan bir değerlendirme yaptı. Şafak’a göre edebiyat, hızla tüketilen bilginin ve giderek sertleşen toplumsal tartışmaların ötesinde, insanların birbirini gerçekten dinleyebildiği nadir alanlardan biri olmayı sürdürüyor.
Elif Şafak’ın yaratıcı krizi yeni romanına yön verdi
Şafak, yeni romanını şekillendiren düşüncelerin, depresyon ve kaygıyla mücadele ettiği zorlu bir dönemde ortaya çıktığını anlattı. Dünyanın savaşlar ve farklı krizlerle sarsıldığı bir ortamda edebiyat üretmenin ne anlama geldiğini sorguladığını belirten yazar, bir hikâye, şiir ya da roman yazmanın gerçekten bir karşılığı olup olmadığını kendisine sorduğunu ifade etti.
İçinde bulunduğumuz dönemi kaygı, öfke ve yapay zekâyla tanımlayan Şafak, bu sorgulamayı yalnızca kişisel bir yaratıcı tıkanıklık olarak görmüyor. Yazarın yaşadığı belirsizlik, aynı zamanda edebiyatın değişen dünyada nasıl bir rol üstlenebileceğine ilişkin daha geniş bir tartışmanın da parçası.
Şafak’ın yeni kitabı da bu soruların izini sürüyor. Roman, edebiyatın anlamını sorgularken insanın anlaşılma, kendini ifade etme ve başkalarının hikâyelerini duyma ihtiyacını merkeze alıyor.
Gustave Flaubert’in hikâyesine farklı seslerden bakıyor
Elif Şafak’ın In One Brief Moment All Eternity adlı romanı, Fransız edebiyatının önemli isimlerinden Gustave Flaubert’in yaşamından hareketle kurgulanıyor. Hayatının büyük bölümünü yazmaya adayan, ancak çevresindeki insanlar tarafından başarısızlıkla ilişkilendirilen Flaubert’in öyküsü, romanda yanlış anlaşılma ve dışlanma temaları üzerinden yeniden ele alınıyor.
Şafak, Flaubert’in hikâyesini yalnızca yazarın kendi deneyimiyle sınırlı tutmak yerine, çevresindeki kadın karakterlerin seslerine de yer vererek anlatıyor. Böylece farklı bakış açılarının bir araya geldiği, tek bir anlatıcının hâkim olmadığı çok katmanlı bir yapı oluşturuyor.
Romanın dikkat çeken yönlerinden biri de Avrupa roman geleneğiyle Orta Doğu’nun sözlü anlatıcılık kültürünü buluşturma çabası. İç içe geçen hikâyeler ve farklı karakterlerin deneyimleri aracılığıyla Şafak, edebiyatın sınırları aşan anlatım imkânlarını araştırıyor.
Her yeni kitap, yeniden başlayan bir mücadele
Yazarlık sürecine de değinen Şafak, deneyimin artmasının yaratıcı süreci her zaman kolaylaştırmadığını vurguluyor. Her yeni kitapla birlikte kuşkuların, kaygıların ve başarısızlık ihtimaline ilişkin endişelerin yeniden ortaya çıktığını belirten yazar, bu duyguların üretimin doğal bir parçası olduğuna işaret ediyor.
Şafak’ın anlattığına göre bir kitabı bitirmek, yalnızca tamamlanmış bir eserin verdiği tatminle açıklanabilecek bir deneyim değil. Yazım süreci boyunca birlikte yaşadığı karakterlerden ayrılmak, yazar için gururdan çok hüzün barındırıyor.
Bu yaklaşım, yazarlığı yalnızca ortaya bir eser koymak olarak değil, karakterlerle ve onların dünyalarıyla uzun süreli bir bağ kurmak olarak ele alıyor. Şafak’ın yaratıcı süreç üzerine değerlendirmeleri, edebiyat üretiminin arkasındaki kırılganlığı da görünür kılıyor.
İfade özgürlüğü ve edebiyatın demokratik rolü
Türkiye’de kitapları nedeniyle yargı süreçleriyle karşı karşıya kaldığını da hatırlatan Şafak, yazarların hayal güçlerini özgürce kullanabilmelerinin önemine dikkat çekiyor. İfade özgürlüğünün edebiyatın temel koşullarından biri olduğunu vurgulayan yazar, hikâyelerin farklı düşüncelerin ve deneyimlerin dile getirilebildiği bir alan açtığını ortaya koyuyor.
Şafak’a göre edebiyatın önemi, yalnızca okura yeni dünyalar sunmasından kaynaklanmıyor. Edebiyat, insanların kendi deneyimlerinin dışına çıkmasına, farklı hayatları anlamasına ve kendisinden farklı olanlarla empati kurmasına da olanak tanıyor.
Bilginin hızla dolaşıma girdiği, ancak dinlemenin giderek zorlaştığı bir çağda hikâyeler, insanları birbirine yaklaştıran bir işlev üstleniyor. Şafak’ın edebiyatı demokratik bir alan olarak değerlendirmesi de bu noktada anlam kazanıyor: Birbirinden farklı seslerin yan yana var olabilmesi, ortak bir insanlık deneyiminin kurulmasına katkıda bulunuyor.
Hikâye anlatıcılığı sınırları aşan ortak bir miras
Şafak, hikâye anlatıcılığının herhangi bir etnik kimliğe, coğrafyaya ya da dine ait olmadığını savunuyor. Farklı kültürlerin kendilerine özgü anlatı gelenekleri bulunsa da insan deneyimlerinin temelinde ortak duyguların ve benzer soruların yer aldığını belirtiyor.
Yeni romanında da farklı anlatım geleneklerini bir araya getiren yazar, edebiyatın kültürel ayrımları aşan yönünü öne çıkarıyor. Flaubert’in yaşamından hareketle kurduğu çok sesli anlatı, bireyin anlaşılma ihtiyacıyla toplumun farklı seslere ne ölçüde alan açtığı sorusunu birlikte ele alıyor.
Elif Şafak’ın söyleşisinde öne çıkan temel düşünce ise açık: Krizlerin ve belirsizliklerin arttığı bir dünyada edebiyat, olup biteni anlamlandırmanın yanı sıra başkalarını dinlemeyi ve ortak insanlığımızı hatırlamayı mümkün kılıyor.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.