Fransa’da edebiyat sezonunun dikkat çeken isimlerinden Haitili kökenli Kanadalı yazar Thélyson Orélien, ilk romanı C'était ça ou mourir nedeniyle başlayan yapay zekâ tartışmasının odağında. Goncourt, Femina, Médicis ve Renaudot gibi Fransa’nın önemli edebiyat ödüllerinin ilk seçkilerinde yer alan ve 35 binden fazla satan romanın yapay zekâ desteğiyle yazıldığı iddiası sosyal medyada geniş yankı buldu.
Tartışma, 21 Eylül Pazartesi günü X platformunda “Balance ton Claude” adlı anonim hesabın yaptığı paylaşımla başladı. Hesap, romandan çeşitli bölümleri ABD merkezli yapay zekâ tespit aracı Pangram üzerinden analiz ettiğini ve sonuçların tekrar tekrar metnin yapay zekâ tarafından üretildiğine işaret ettiğini öne sürdü.
Ancak bu sonuçlar, romanın yapay zekâyla yazıldığını kanıtlayan bağımsız bir delil olarak ortaya konmuş değil. YZ tespit araçlarının güvenilirliği ve özellikle farklı dil, üslup ve yazım geleneklerinden gelen metinlerde ne ölçüde doğru sonuç verdiği de tartışma konusu.
Yazar iddiaları reddetti
Thélyson Orélien, kendisine yöneltilen suçlamaları kabul etmiyor. Yayınevi Grasset tarafından paylaşılan açıklamada yazar, romanındaki tekrarların ve belirli anlatım özelliklerinin Haiti ve Karayip edebiyatı geleneğinden beslendiğini belirtiyor.
Orélien, üslubunun eleştirilebileceğini ancak bazı yazınsal özelliklerin doğrudan yapay zekâ kullanımının kanıtı olarak değerlendirilmesinin edebiyat eleştirisiyle bağdaşmadığını savunuyor.
Yazar ayrıca romanına ilgi gösteren okurlara teşekkür ederken, kendisiyle ilgili değerlendirmelerde geldiği yerin ve kimliğinin de dikkate alındığını ifade etti. Orélien daha sonra Libération gazetesine yaptığı açıklamada, Fransa’ya geldiğinden beri çok sayıda ırkçı saldırıya maruz kaldığını söyledi.
Grasset’ten yazara destek
Yayınevi Grasset de tartışmanın büyümesinin ardından Orélien’e yönelik desteğini yineledi. Yayınevi, yapay zekâ tespit araçlarının edebî bir metni kesin biçimde sınıflandırabileceği düşüncesine karşı çıktı ve yazara duyduğu güveni vurguladı.
Grasset’e göre C'était ça ou mourir, yapay zekâ tarafından üretilmiş sıradan metinlerden farklı olarak kendine özgü bir edebî karakter taşıyor. Yayınevi ayrıca günümüzde çeşitli platformlarda yapay zekâ kullanılarak üretilen çok sayıda kitabın bulunduğunu, ancak bunların edebî başarı elde etmediğini savundu.
Tartışmanın merkezinde “kreolleşmiş” Fransızca var
Romanın dili de tartışmanın önemli başlıklarından biri. Orélien’in yazımında Haiti Kreyolu, İspanyolca ve Portekizcenin etkileriyle şekillenen, sözlü anlatım özelliklerini ve farklı kültürel ritimleri bir araya getiren bir Fransızca kullandığı belirtiliyor.
Gazeteci ve yazar François Negroni, yapay zekâ dedektörlerinin sözcük dağılımı, cümle yapısı, sözdizimi ve kelimelerin tahmin edilebilirliği gibi istatistiksel ölçütlerden yararlandığına dikkat çekerek, Orélien’in alışılmış Fransızca kalıplarının dışında kalan üslubunun bu tür araçları yanıltmış olabileceğini savundu.
Yazar Christophe Boutry de benzer bir noktaya işaret ederek, yapay zekâ tespit sistemlerinin farklı Fransızca biçimleri ve özellikle ana dili Fransızca olmayan yazarların metinlerini değerlendirmede sorun yaşayabileceğini belirtti. Bununla birlikte Boutry de romanın yapay zekâ yardımıyla yazılıp yazılmadığı konusunda kesin bir sonuca varılamayacağını ifade etti.
Sosyal medyada tartışma büyüdü
“Balance ton Claude” hesabının paylaşımı kısa sürede sosyal medyada yayıldı. Bazı kullanıcılar, hesabın iddialarını herhangi bir bağımsız doğrulama olmaksızın gerçek kabul ederken, başka kullanıcılar yapay zekâ dedektörlerinin sonuçlarına temkinli yaklaşılması gerektiğini savundu.
Tartışmanın dikkat çeken yönlerinden biri de iddiaların kendisinin başka metinler üzerinde test edilmesi oldu. Bazı kullanıcılar Orélien’in açıklamasını da aynı tür araçlardan geçirerek yapay zekâ tarafından üretildiğini ileri sürdü. Bu durum, yapay zekâ dedektörlerinin sonuçlarının tek başına ne kadar güvenilir olduğu konusundaki tartışmayı daha da büyüttü.
Gazeteci Jérôme Colombain ise günümüzde yazarların yazım sürecinde yapay zekâ kullanmasının başlı başına neden sorun olarak görülmesi gerektiğini sorguladı. Ona göre asıl mesele, bir metnin üretiminde kullanılan araçtan ziyade ortaya çıkan eserin sorumluluğunun kime ait olduğu.
Öte yandan bazı yazarlar, Orélien’in romanındaki üslup özelliklerini eleştiriyor. Ancak bu eleştiriler, doğrudan yapay zekâ kullanıldığı iddiasıyla aynı şey değil. Örneğin yazar Christophe Boutry, metindeki bazı anlatım tercihlerini tartışmaya açarken Pangram’ın sonuçları konusunda kesin bir hüküm vermekten kaçınıyor.
Anonim hesap geri adım attı
Tartışmanın büyümesiyle birlikte başlangıçta sınırlı sayıda takipçisi bulunan “Balance ton Claude” hesabının görünürlüğü de hızla arttı. Hesabın arkasındaki beş kişi olduklarını söyleyen grup, daha sonra yayımladıkları mesajda Orélien’e yönelik saldırılarda aşırıya kaçılmaması çağrısında bulundu.
Grup, romanı özellikle elde ettiği ticari ve edebî başarı nedeniyle incelemeye aldığını savunurken, Orélien’in başarılı ve tutarlı bir anlatı kurmuş olabileceğini de kabul etti.
Böylece tartışma, yalnızca tek bir romanın nasıl yazıldığı sorusunun ötesine geçti. Yapay zekâ tespit araçlarının edebiyatta ne kadar güvenilir olduğu, farklı kültürel ve dilsel özelliklere sahip metinleri nasıl değerlendirdiği ve bir yazarın üretim sürecinde yapay zekâ kullanmasının edebî açıdan ne anlama geldiği yeniden gündeme geldi.
Edebiyat dünyası için yeni bir tartışma
Lyon’daki bağımsız L'œil cacodylate kitabevinin yöneticisi Gwilherm Perthuis ise yapay zekânın bir romanın kendisini üretmesinin edebî yaratıcılık açısından ciddi bir sorun oluşturacağını düşünüyor. Perthuis’e göre edebiyat, dil ve biçim üzerinde kişisel ve özgün bir çalışma gerektiriyor.
Bununla birlikte yapay zekânın araştırma aşamasında kullanılmasının farklı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Perthuis, yazarların milyonlarca veri arasından bilgiye hızlı biçimde ulaşmak için bu teknolojiden yararlanabileceğini söylüyor.
Şimdilik C'était ça ou mourir ile ilgili en önemli soru ise yanıtını koruyor: Pangram’ın sonuçları gerçekten romanın yapay zekâ yardımıyla yazıldığına mı işaret ediyor, yoksa Orélien’in kendine özgü ve kültürler arası dili bu sistemleri yanıltıyor mu?
Bağımsız bir doğrulama bulunmadığı sürece, sosyal medyada dolaşıma giren test sonuçları bu soruya tek başına kesin bir yanıt vermiyor. Romanın gelecekteki edebiyat ödülleri yarışındaki konumu ise tartışmanın etkisinin ne ölçüde kalıcı olacağını gösterecek.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.