1982’den bu yana düzenlenen Banned Books Week, kitaplara yönelik sansür ve erişim kısıtlamalarını gündeme taşımaya devam ediyor. ABD merkezli etkinlik kapsamında yazarlar, kütüphaneciler, öğretmenler, yayınevleri, kitapçılar ve okurlar bir araya gelerek ifade özgürlüğü ve herkesin bilgiye erişim hakkına dikkat çekiyor.
Hafta boyunca düzenlenen etkinliklerde özellikle okullarda ve kütüphanelerde kitapların erişimden kaldırılması ya da içeriklerine yönelik itirazlar ele alınıyor.
2025’te 4 bin 235 kitap için itiraz edildi
Amerikan Kütüphane Derneği’nin (ALA) Fikri Özgürlük Ofisi tarafından açıklanan verilere göre, 2025 yılında ABD’de 4 bin 235 farklı kitap sansür veya erişim kısıtlaması talebinin konusu oldu.
Bu rakam, ALA’nın kitaplara yönelik itirazları sistematik olarak kaydetmeye başladığı 1990 yılından bu yana ulaşılan en yüksek ikinci seviye olarak kayıtlara geçti. Rekor ise 2023 yılında 4 bin 240 kitapla kırılmıştı.
Veriler, kitaplara yönelik itirazların önemli bölümünün bireysel okurlardan değil, örgütlü gruplardan ve kamu otoritelerinden geldiğini de ortaya koydu. 2025’teki itirazların yüzde 92’si baskı grupları, kamu görevlileri ve karar vericiler tarafından gerçekleştirildi. Bireysel ebeveynlerin yaptığı başvuruların oranı ise yüzde 3’ün altında kaldı.
ALA’dan sansüre uğrayan 150 kitaba özel liste
Bu yılki Banned Books Week, Amerikan Kütüphane Derneği’nin 150. kuruluş yıl dönümüne de denk geliyor. ALA, yıl dönümü kapsamında 1990-2025 döneminde en fazla sansür girişimiyle karşılaşan 150 kitabı bir araya getiren özel bir liste hazırladı.
Listede yalnızca güncel tartışmaların odağındaki eserler değil, Amerikan edebiyatının önemli klasikleri de yer alıyor. Maia Kobabe’nin Gender Queer: A Memoir adlı eseri listenin dikkat çeken kitapları arasında bulunurken, Harper Lee’nin Bülbülü Öldürmek ve John Steinbeck’in Fareler ve İnsanlar adlı eserleri de listede yer aldı.
Etkinliklerin odağında okuma özgürlüğü var
Banned Books Week boyunca farklı platformlarda söyleşiler, çevrim içi buluşmalar ve çeşitli farkındalık etkinlikleri düzenleniyor. Etkinliklerde kitapların erişime açık tutulmasının yanı sıra farklı görüşlerin, kimliklerin ve deneyimlerin edebiyat yoluyla görünür olmasının önemi vurgulanıyor.
Haftanın son günü olan 10 Ekim ise “Let Freedom Read Day” (Özgürce Okuma Günü) olarak kutlanıyor. Gün kapsamında okurlar, istedikleri kitapları özgürce seçme ve okuma hakkına dikkat çekmeye davet ediliyor.
Banned Books Week böylece yalnızca belirli kitaplara yönelik yasakları gündeme getiren bir etkinlik olmanın ötesinde, ifade özgürlüğü, bilgiye erişim ve okuma hakkı üzerine yürütülen daha geniş bir tartışmanın parçası olmayı sürdürüyor.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.