Avrupa Birliği, çocukların sosyal medya ve dijital platform kullanımına ilişkin kapsamlı yeni kurallar getirmeye hazırlanıyor. EU Kids Act adı verilen taslak düzenleme, sosyal medya sitelerinin yanı sıra yapay zekâ sohbet botları, dijital arkadaş uygulamaları, video servisleri, çevrim içi oyunlar ve uygulama mağazalarını da kapsıyor.
Yeni sistemde çocukların dijital hizmetlere erişimi yaş gruplarına göre farklılaştırılacak. Böylece küçük yaştaki kullanıcılar için ebeveyn denetimi artırılırken, platformların yaş doğrulama ve çocuk güvenliği konusundaki sorumlulukları da genişletilecek.
15 yaşından itibaren bağımsız hesap
Taslağa göre 15 yaş ve üzerindeki kullanıcıların kendi hesaplarını oluşturabilmesine izin verilmesi planlanıyor.
13 ve 14 yaşındaki çocuklar için ise daha sınırlı bir model uygulanacak. Bu yaş grubundaki kullanıcılar, sosyal medya ve video paylaşım platformlarında ebeveynleri tarafından oluşturulan başlangıç hesaplarını kullanabilecek. Hesaplarda iletişim kurulabilecek kişiler sınırlandırılabilecek ve kullanım süresine ilişkin kısıtlamalar getirilebilecek.
3 ila 12 yaş arasındaki çocuklar için ebeveyn kontrolü daha da sıkılaştırılacak. Bu yaş grubunun yalnızca belirli güvenlik standartlarını karşılayan çocuklara yönelik dijital hizmetleri kullanmasına izin verilmesi öngörülüyor.
3 yaşından küçük çocukların ise düzenleme kapsamındaki hizmetlere erişiminin engellenmesi planlanıyor.
Yapay zekâ uygulamaları da kapsama giriyor
EU Kids Act'in kapsamı sosyal medya platformlarıyla sınırlı olmayacak. Çocukların son dönemde daha fazla karşılaştığı yapay zekâ hizmetleri de yeni kuralların önemli başlıklarından biri olacak.
Yapay zekâ destekli sohbet botları ve kullanıcılarla sosyal ya da duygusal etkileşim kurmak üzere tasarlanan AI companion uygulamaları için de yaşa bağlı yükümlülükler getirilecek. Çevrim içi oyunlar, video platformları ve uygulama mağazaları da benzer şekilde düzenlemenin kapsamına alınacak.
Platformların çocuklara sunduğu hizmetin niteliğine göre farklı güvenlik önlemleri uygulaması gerekecek.
Yaş doğrulamada yeni dönem
Düzenlemenin önemli unsurlarından biri de yaş doğrulama sistemi olacak. Sosyal medya ve video paylaşım platformlarının yeni hesap açılırken kullanıcının yaşını kontrol etmesi gerekecek. Çevrim içi oyun hizmetlerinde ise oyun indirilmeden önce yaş doğrulaması yapılması planlanıyor.
Avrupa Komisyonu bu amaçla ortak bir yaş doğrulama altyapısı da hazırladı. Sistem, kullanıcıların yaşlarını kanıtlarken kimlik bilgilerinin tamamını platformlara aktarmamasını sağlayacak şekilde tasarlandı.
Üye ülkelerin söz konusu sistemi 2026 sonuna kadar vatandaşların kullanımına sunması isteniyor. Yaş doğrulama çözümü bağımsız bir uygulama olarak kullanılabileceği gibi Avrupa Dijital Kimlik Cüzdanı'na da entegre edilebilecek.
Platformlara bağımlılık oluşturan tasarım uyarısı
Taslak düzenleme, platformların çocukları mümkün olduğunca uzun süre çevrim içi tutmaya yönelik tasarım tekniklerine de odaklanıyor.
Şirketlerden bağımlılık oluşturabilecek özelliklerden ve çocukları zararlı içeriklere yönlendirebilecek sistemlerden kaçınmaları istenecek. Bunun yanında çocukların zararlı içerikleri kolayca bildirebilmesi ve ebeveynlerin etkin kontrol sağlayabilmesi için gerekli araçların sunulması da şirketlerin sorumlulukları arasında olacak.
AB'nin bu konudaki denetimleri halihazırda devam ediyor. 2026 yılında TikTok, Instagram ve Facebook'un çocuklara yönelik uygulamaları incelenirken özellikle sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma, bildirimler ve kişiselleştirilmiş öneri algoritmaları mercek altına alındı.
Meta hakkında ayrıca, 13 yaşından küçük çocukların Instagram ve Facebook'a erişimini yeterince engellemediği gerekçesiyle Dijital Hizmetler Yasası kapsamında ayrı bir süreç yürütülüyor.
Şirketlere ağır yaptırım
EU Kids Act'in yürürlüğe girmesi halinde kuralların denetimi için şirketlerden gözetim ücreti alınması da gündemde. Kurallara uymayan şirketlere ise küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası uygulanabilecek.
Bu oran büyük teknoloji şirketleri açısından milyarlarca dolarlık yaptırım anlamına gelebilir. Meta'nın 2025 yılında açıkladığı 200,97 milyar dolarlık gelir üzerinden hesaplandığında yüzde 6'lık oran yaklaşık 12,1 milyar dolara karşılık geliyor.
Nihai metin henüz belli değil
EU Kids Act henüz yürürlüğe girmiş bir düzenleme değil. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile teknoloji politikalarından sorumlu Henna Virkkunen'in 17 Eylül'de taslağı tanıtması bekleniyor.
Ancak resmi sunum öncesinde düzenlemenin bazı ayrıntılarının değişmesi mümkün. Teklifin yasalaşması için Avrupa Birliği üyesi ülkeler ile Avrupa Parlamentosu arasında müzakerelerin yürütülmesi ve gerekli onay süreçlerinin tamamlanması gerekiyor.
Çocukların dijital dünyadaki güvenliğine yönelik benzer adımlar ABD'de de atılıyor. California'da 16 yaşından küçük kullanıcıları hedefleyen yeni düzenlemeler kapsamında, sosyal medya platformlarının otomatik oynatma ve kişiselleştirilmiş algoritmik akışlar gibi bazı özellikleri sınırlandırılıyor. Yapay zekâ tabanlı dijital arkadaş hizmetleri için de çocuk güvenliği denetimleri ve yıllık risk değerlendirmeleri öngörülüyor.
Böylece hem Avrupa'da hem de ABD'nin bazı bölgelerinde çocukların dijital platformlarla ilişkisine yönelik kurallar, yalnızca içerik denetiminden çıkarak yaş doğrulama, algoritmalar, platform tasarımı ve yapay zekâ hizmetlerini de kapsayan daha geniş bir çerçeveye taşınıyor.
OkurLab'ı Google'da Takip Edin
Kültür sanat akışınızı siz yönetin.